Cebuano Language

1. Makaayo o Makadaot ba sa nasud ang pagpamugos sa pipila ka Sugbuanon pag-awit sa Lupang Hinirang sa ilang kaugalingong pinulongan?


Makaayo kini para nako kay pipila ra ka tao nga naa diri sa Sugbo na kahibalo mo kanta sa Bisaya na Lupang Hinirang. Dili ra pud diri, hasta pud sa ubang lugar diri sa Pilipinas. Kay kita mga Pinoy, lainlain ang atong pinulungan, ug maayo pud kini na makat-on ta og paghatag og respeto ani. Aron pud dili ta makalimot sa asa ta gagikan ug sa pagkahibalo ug pagpangga sa unsa atoang kaugalingong pinulongan.

2. Unsay imong tan-aw sa lista ni Pigafetta sa pipila ka mga pung sa mga Sugbuanon nga iyang nadunggan niadtong 1521? Nakatabang ba ni nimo sa pagtugkad sa sinugdanan sa Cebuano Language?

Nakatabang pud ang lista ni Pigafetta kay bisag wala gayud ko kahibalo kung kanus-a gasugod ang pung sa Sugbuanon, maayo nalang na kahibalo ko na ingon ana kadugaya nga naa sa atoang nasud. Dapat lang na sa pagkahibalo lang ani, dili gayud ta maulaw na mag Binisaya kay sa una pa lang daan, naa na ni ug dili ta ni angay kalimtan. Naa na ni sa atoang dugo ug atoa ning katungdanan na kita Sugbuanon ug Pinoy.


3. Angay pa bang ipadayon ang kampanya paghimo sa Cebuano nga national language? Ngano? O Nganong dili?


Angay pa pud ipadayon ang kampanya paghimo sa Cebuano nga national language, pero ang naka apan kay kita tanan naanad na nga Tagalog ang pung sa atong nasud. Pero kun buot hunahunaon, mas daghang Bisaya ug makasabot ug makaistorya og tarong ana. Mao na kita ganahan pud na kana pud atoang maistorya. Pero para lang pud sa kanindot sa atoang katawohan. Maayo ra man pud nga kahibalo ta mo Tagalog. Mas maayo siguro kun makahibalo og istorya og Binisaya ang mga taga Luzon ug tan-awon nato kun sila mo sugot ba pud i-Bisaya ta. Wala may kabati gayud basta kita mag hunahuna lang ta sa kaayuhan sa atoang nasud ug katawohan kung asa gayud ang angay na pulong para kanato.

4. Unsay imong tan-aw, nganong kasabot ug kamaong mosulti og Cebuano ang mga lalawigan gawas sa Sugbo?


Sa akong tan-aw, mao nga kasabot og Binisaya sila kay ang mga Sugbuanon doul man sa dagat. Maka-sakay ra sila og mga bangka para muadto sa mga lainlaing lugar ug tungod siguro niini mao nga daghan kahibalo mag-Binisaya sa mga lugar nga gawas sa Sugbo. Dili ra kay nag “trade” ra pud sila, hasta pud siguro naka-asawa ang mga Sugbuanon didto unya mao na dali ra ni-kalat ang pulong sa mga Bisaya. Usa pa pud, dali ra siya kat-unon ug masabtan.


5. Palihug hatagi ko sa Iningles sa mosunod nga mga pung nga Cebuano:

Buhilaman – civilization
Nataran – farmyard, playground
Lapalapa – sole of the foot; hoof
Tangkugo – nape of neck; back of neck
Kalalim – pleasable; appetizing
Kasilinganan – vicinity
Balangay – suburb; barrio
Pakigbisog – encourage; do violence
Paningkamot – effort
Tinugsbawan – ambition; desire for improvement

Ugma sa Cebuano

Namatikdan na nako karong mga panahona, mga tao dili na hadlok maminaw ug mga kantang Binisdak. Nakahinumdum pa ko sa una, kaniadtong naa pa ko sa hayskul, mga tao mauwaw nga masakpan nga naminaw silag mga kantang bisaya. Bisag ako di ko ganahan maminaw kay baduyan ko sa pulong na binisaya. Mas-in ang mag iningles, kay sa pagkagamay pa nako, gi tudlo-an ko na basta maayo jud kaayo ka mag iningles, ay hastang brayt na jud ka!

Pero karon nga nakabantay nako sa mga nahitabo sa akong paligid, ug dili lang sa akong kaugalingon, nakat-on ko ug maganahan sa pag sulti ug maminaw ug mga binisaya na kanta. Usa ang hinungdan ani kay impluwensya sa akong mga amiga ug ang pag sikat sa atong gitawag na "bisrock". Daghan nang tao ganahan mahan-as sa pag-binisaya.

Nindot akong nakit-an nga kaugmaon sa Cebuano. Di na ta mauwawon nga lawm ta mo sulti ug bisaya, mo bilib na ta ug mga tao nga kibaw jud ni-ini. Usa pa, prgresibo ang utok sa usa ka Cebuano, ganahan siya mo lampos sa bisag unsa niyang ganahan buhaton. Kung kitang mga bisaya magpadayon ani, di lang sa paghimo ug mga kanta, hasta pud magbasa, magsuwat ug mga balak, mahibaw sa atong na-agian, maanindot jud ang atong kaugmaon. Di man pud bati nga mahimong maayo sa paginingles, apan di pud unta ta makalimot na bisaya ta ug dapat untang mas maayo ta ani kaysa sa langyawng sinultihan. Kung mahimo unta, atong mga skwelahan di lang mo tudlo ug Pilipino ug English na subjects, hasta pud unta Bisaya, kay mas daghan sa Pilipinas makasabot ani kaysa sa Tagalog. Unsaon man nga atong mga skwlehan colonial ug panghuna-huna, sa langyaw na sinultihan sila ganahan ta mas mo maayo.

Pero maayo nga kitang mga bisaya gi sugod na ug pagpukaw sa pag pinangga sa atong kaugalingog pulong sa binisaya. Kung kita lang magpasayon ug makigbisog, nindot jud ang kaagi-an nato. Bisag sa ginagmay lang na pagsuwat o pagstorya o pagbasa, nindot na kini. Di jud nato dapat na kalimatan na bisaya ta ug mao ni atong garbo sa uban!

Cebuano ug Ako

Sa tanan na di nako makalimtan na tao sa akong kinabuhi, ang ako jung best friend ang akong mahinumduman. Gi mingaw nako niya kay sa pagkakaron, layo na kaayo siya kanako, naa na siya sa Canada. Pero bisag kami gi buwag ug dagat, siya gihapon ang naginusarang best friend nako.

Daghan ko ug mahinumduman niya. Siya akong na amiga niadtong elementary pa ko. Kami jud nang duha magkuyog, murag magpilit ug di magkabuwag. Kada buntag mag hinuwatay mi ana niya kinsa ang una maabot, human magkuyog ra gihapon hantud sa mamuhi nami. Kaming duha pud hilig mi mag drawing2, naa gani mi gihimong komiks sa una nga ang mga tao pud malingaw jud ug basa! Kay uso naman kaayo ang anime, mao na among gigamit sa among mga drawing. Murag kinawta-anan nga nangahitabo kunuhay sa among eskwelahan! Mag kuyog2 pud mi niya sa library, mag basa2 ug bisag unsa. Mangatawa sa among makit-an sa mga magasin. Bisag murag saba na kaayo mi, wa man pud mi gi badlong sa tig bantay didto. Siguro tungod kay suki napud mi didto. Daghan mi ug kabuang ug wa mi nagkabuwag jud ato.

Pagtung-tung na namo sa hayskul, pag 1st year palang namo, naay nahitabo na bati, nag-away mi. Usa jud to ka tuig nga wa ting-ganay! Pero siya jud to ang mo una ug sabot nako. Pagkahapit na mahuman ang klase, gihatagan ko niya ug murag card na ipahatag-hatag namo sa mga tao nga naay nabuhat sa among kinabuhi. Unya ako, bisag wa mi nagting-ganay ato, gihatagan gihapon ko niya sa card na "best friend of the year". Wa ko kasabot sa akong nabati, pero nagka-amiga rapud mi.

Daghan mi ug na-agian pag hayskul, bisag nagkalahi na mi ug mga barkada, best friend gihapon iyang tan-aw nako. Daghan ko ug nakat-on niya, ug siya pud nako. Pagtung-tung na namo sa kolehiyo, diha na siya ni larga padulong Canada, apan wa pa jud niya na kalimtan na ako jud iyang best friend bisag unsaon. Nakat-unan nako na bisag magkalayo lang mo sa usa ka tao, kung tinuod siyang amiga, maki-unsa pa na, amiga jud gihapon mo. Ug mao na siya ang akong nahinumduman sa tanan, akong amigang matinud-anon.

Akong Ngan

Maayong adlaw mga higala! Kamo nga nakakita ug oras sa pag tan-aw ug pagbasa ni-ining gitawag na "blog" nako. Siguro na interesado mo kay usa, mao ni gihatag na assignment ni Sir Leo nato para sa atong klase sa Cebuano, o kung di wala lang moy lain lingaw ug nasaag lang kamo diri ug nibasa lang ni-ining simple nakong mga sinuwatan. Siguro nakapangutana na kamo kinsa ning tawhana nga gitawag man niya ug sinapid iyang blog. Na interesado siguro mo unsai buot pasabot nako nga nganong nakahuna-huna ko ani na ngalan, siyempre naa jud koy rason ug ngano kani akong gipili na titolo ni-ining blog nako.

Una sa tanan, nindot man pud jud na nganlan nimo imong blog, di ba? Matugma pud ni sa mga unsay gipangsuwat sa usa ka tao sa pagtan-aw lang nimo sa title. Pareha anang makit-an nimo sa mga newspaper, ang mga manunuwat sa "opinion page" kay naa jud nay title. Parehas sa kang Sir Leo, nga sa Freeman ga suwat, ang title sa iyang kaugalingon na column kai "Arangkada". Ug ngano kana iyang gipili, siya nalang atong pangutan-on ana.

Sa ako, sinapid akong gi pili kay dugay na kong na interasdao ug tan-aw ug mga tao nga mag sinapid ug maghimo ana sa ilang mga buhok, labi na nang kibaw mo buhat ana sa ilang kaugalingon. Pwede usa ra siya na ibutang nimo sa luyo, murag pina-ponytail. Pwede pud duha, pwede pud daghanon nimo. Bisag unsaon nimo, daghan siyag estilo nga mga nindot kaayo tan-awn. Dili mawala sad sa uso ug labing dili pud siya puol.

Mao na akong ganahan nako sa akong blog, simple apan di puol. Ug sama sa sinapid, daghan siyag mabuhat o masuwat. Nga mga tao di malibog sa unsa ganahan buot ipasabot nako. Kay ako, usa ra pud ka yanong Sugbuanon nga ganhan lang pud magpahibaw sa akong mga laing-laing point of view sa mga isyu nga naa karon. Ug mga suwat-suwat lang sa mga kabuang sa akong kinabuhi, o sa uban!

Karon nga nakahibaw namo, hinaut nga magpadayon mo sa inyong pagbasa. Kung pwede mag bilin mo ug comment para pud ma parktis nako akong pagsuwat sa pulong na Cebuano. Sa pagkakaron, pag amping lang mo pirme ug kita kita lang niya ta diri sa akong blog na "Sinapid!"